Sức hấp dẫn con đường du lịch “Qua miền Tây Bắc”

 Chuyện xưa kể rằng, các phìa (tù trưởng) người Thái khi mở rộng lãnh địa vào vùng đất của người Xá (dân tộc Khơ Mú ngày nay), phìa người Thái và tộc trưởng người Khơ Mú giao kèo với nhau cùng thi bắn nỏ. Nếu tên của bên nào bắn cắm được vào vách đá thì bên đó thắng và lấy được đất của bên thua. Tộc trưởng người Khơ Mú bắn nỏ trước, mũi tên vừa chạm vào vách núi đã rơi xuống đất. Phìa người Thái khôn ngoan hơn, trước khi dương cung đã lấy sáp ong gắn dính vào đầu các mũi tên, nên phát nào, mũi tên cũng đều dính chắc vào vách đá.

Thua trận, không những người Khơ Mú mất đất cho phìa người Thái, mà người chết cũng không có đất mà chôn, phải khiêng cáng đưa lên các hang đá cao chót vót trên vách núi, gác những cỗ quan tài treo lên thành hang. Tuy chưa có công trình khảo cổ nào xác định chủ nhân của những cỗ quan tài treo, nhưng thực sự những hang động lưu giữ những quan tài treo có giá trị văn hóa, lịch sử cần được nghiên cứu, bảo tồn.

Khác với hệ thống hang ở Mộc Châu, hệ thống hang động Chi Đảy (gồm 3 hang) tại xã Yên Sơn, huyện Yên Châu là điểm thu hút khách du lịch ở nhiều nơi, mới được dân địa phương đưa vào khai thác. Chi Đảy dịch ra tiếng phổ thông nghĩa là “Sẽ được”, cầu được ước thấy. Chị Lò Thị Lả ở bản Đán, xã Yên Sơn nói rằng: Hang động ở đây có rất nhiều hình thù lạ, các tảng đá màu trắng đục giống hình người, hình các con thú rừng, có cả 2 mẹ con voi trắng nữa.

Đặc biệt ở gian giữa của hang có hệ thống ruộng bậc thang, chỗ thì đầy ắp nước như ruộng sắp vào vụ cấy, chỗ thì chứa đựng vô vàn những quả mận, quả na bằng đá. Chuyện lạ nhất truyền cho nhau mỗi khi lên động là không được mang bất cứ thứ gì ra khỏi hang, nếu chót cầm về sẽ gặp điều không may mắn.

Chị Nguyễn Thị Tuyến ở thành phố Sơn La thì quả quyết có một ông lão râu tóc bạc phơ (thần hang) hiện về trong mơ đòi tôi phải trả báu vật, rồi ông lão lấy cây gậy bập nhẹ vào đầu tôi để cảnh báo. Tỉnh dạy thấy đầu mình đau nhức đến cuồng loạn. Sáng sớm hôm sau, tôi lục tìm khắp xó xỉnh trong nhà thì phát hiện ra một quả na đá mà hôm trước cháu nó lên hang chót cầm về để trên nóc tủ. Tôi vội mang đến trả lại chỗ cũ cho thần hang thì đầu tôi bỗng khỏi đau nhức. Người ta nói là thế, nhưng cái lợi là những quả na, quả nậm, nhũ đá đẹp trong hang Chi Đẩy được bảo vệ tốt hơn để khách thập phương cùng về thưởng ngoạn.

Ở thành phố Sơn La có điểm du lịch Quế lâm ngự chế – đền thờ vua Lê Thánh Tông. Tại hang này vua Lê Thái Tông (1423-1442) sau chuyến kinh lý đã để lại bút tích một bài thơ bằng chữ Hán “Quế Lâm Ngự Chế” được khắc trên vách đá nhằm khẳng định sự thống nhất của đất nước và mong muốn thiên hạ thái bình. Hang còn có cái tên địa phương gọi là Thẳm Ké. Cửa hang ở dưới văn bia. Bước xuống 10 bậc đá là vào đến hang.

Trước mắt du khách mở ra một thế giới kỳ thú có đủ loại hình con cá sấu đang vươn lên đớp mồi, trên bờ ao là một chú khỉ đang đùa nghịch và một chú ếch đang trầm tư suy nghĩ. Vào đến bên trong hang rộng 5 mét, dài 20 mét, chiều cao hang chừng 6 mét. Bên phải hang là đụn thóc khổng lồ được tạo bởi những nhũ đá hợp thành những bó lúa vàng tầng tầng lớp lớp thể hiện sự no ấm của muôn dân. Trên đỉnh cây thóc là một khối đá hình chuông treo lơ lửng, khi gõ vào sẽ phát ra âm thành trầm ấm.

Cảnh đẹp trong hang như quy tụ được vạn vật trên mảnh đất này. Nó càng kỳ ảo hơn khi những tia nắng ban mai chiếu xiên qua giếng trời làm cho các nhũ đá lung linh, sinh động.

Từ thành phố Sơn La, cách thủ đô Hà Nội trên 300km, tour du lịch của bạn có thể tiếp tục hành trình vượt đèo Pha Đin đến Điện Biên, lên Lai Châu, Sa Pa – Lao Cai. Nhưng có một tour du lịch nữa là đi theo đường hồ thủy điện. Sơn La – Tây Bắc có 2 hồ nhân tạo là hồ thủy điện Hòa Bình và hồ thủy điện Sơn La lớn nhất Việt Nam.

Hai hồ này chạy nối tiếp nhau từ đập thủy điện Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình ngược lên thượng nguồn đến thị xã Mường Lay của tỉnh Điện Biên với chiều dài hàng trăm kilômét. Bình quân mỗi hồ có dung tích gần 10 tỷ m3 nước, riêng hồ thủy điện Sơn La có diện tích mặt hồ rộng 224km2.

Điều kỳ thú là mùa này hồ Sơn La đang tích nước lên cos ngập 215 mét, có thể du ngoạn, ngắm cảnh những hòn đảo xinh đẹp (tân đảo). Tiếp đó người ta có thể khám phá những hang động mới lộ diện ở dọc hai bên vách núi Pha Mường và Pú Pha Lạn.

Theo như người dân địa phương kể thì với hàng chục, hàng trăm hang động treo trên vách núi trước đây không ai dám mạo hiểm leo lên khám phá, nhưng giờ đây chỉ cách mặt nước hồ vài tầm cây sào chống thuyền là có thể đến được cửa hang. Những hang động có cái tên quen thuộc như: Hang Rồng, hang Thẳm Da Neo, hang Cáo, hang Thẳm Linh (hang khỉ) ở Nặm Mạ, Pá Na, thuộc huyện Sìn Hồ tỉnh Lai Châu, hang Thẳm Xơ, hang Thẳm U Lên, động người xưa Cà Nàng, hang Én, Thẳm Phửng, Thẳm Kê ở Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La và còn nhiều hang động khác không tên, chưa được khám phá. Riêng hang Thẳm Kê không chỉ có một hang mà nhiều hang trùng tên bởi đó là hang của những loài dơi, khỉ, vượn cư trú.

Nói đến Thẳm Kê (hang Dơi), ông La Khun Hón ở Mường Chiên (huyện Quỳnh Nhai) kể câu chuyện hấp dẫn, li kỳ: Xưa có đôi bạn thân nhau từ nhỏ, nhưng khi lớn lên mỗi người mỗi cảnh, người thì giàu sang nhất vùng, kẻ thì khốn khó nhất bản, đến cái khố che thân cũng phải làm bằng vỏ cây. Một hôm, kẻ khó mà người trong bản quen gọi là Bả Khó (Thằng khốn khó) sang nhà người bạn giàu mượn cái lưới để bắt dơi ở trên hang đá. Hôm đó Bả Khó đợi mỏi mắt mà không thấy dơi bay ra khỏi hang, mãi đến nửa đêm mới thấy lưới động.

Bả Khó định bắt lấy thì con dơi nói ra tiếng người: Chàng ơi đừng hại em. Rồi nàng Dơi hiện ra thành người đẹp, nhận lời về theo Bả Khó làm vợ. Thấy lạ vì không những Bả Khỏ có vợ đẹp nhất bản, mà mỗi lần trả công mượn lưới, Bả Khó lại đưa cho mình một đồng tiền vàng, ông bạn nhà giàu liền gặng hỏi. Bả Khó thật thà kể lại câu chuyện trên hang đá của mình và còn để lộ một bí mật là mỗi lần vợ chồng gần gũi thì sáng hôm sau lại nhặt được một đồng tiền vàng dưới chiếu. Ông bạn nhà giàu nổi máu tham lam liền gạ Bả Khó cho “mượn” vợ 3 đêm.

Nể bạn, Bả Khó gật đầu. Thế rồi, người Dơi hóa kiếp bay về hang cũ trên núi Pha Lạn. Từ ngày ấy Bả Khó mất vợ, rồi hủ tục cho mượn vợ của đàn ông người Mường Chiên, Mường Lay cũng không còn nữa. Chuyện kể thì như vậy, đến giờ người ta còn tin rằng trong hang động cheo leo trên vách núi ven hồ Sông Đà kia có những điều kỳ bí, rồi mường tượng hang động đẹp như cung điện của thần tiên và mong muốn được khám phá.

Tại Phiêng Lanh, bến Pá Uôn của huyện Quỳnh Nhai giờ đây hình thành một bến sông mới bên hồ thủy điện Sơn La nhộn nhịp trên bến dưới thuyền kẻ mua người bán, hàng ngày có từ 3 đến 5 xe tải chở đầy tôm cá mà họ mua trực tiếp từ người dân khai thác trên hồ trở về xuôi tiêu thụ.

Ủy ban nhân dân huyện Quỳnh Nhai còn khuyến khích các chủ thuyền đủ năng lực, điều kiện tham gia những tour du lịch phục vụ đưa đón khách trong và ngoài tỉnh tham quan cảnh đẹp tuyệt mỹ trên hồ. Đây là tín hiệu mới thu hút khách du lịch đến với Sơn La, đến vùng quê Tây Bắc đa sắc màu văn hóa dân tộc và mến khách.

Điêu Chính Tới (TTXVN)